“Coup 2010, Maastricht en Queer Art” is de titel van de laatste lazing van het seizoen die het kenniscentrum van het COC Limburg zondag 27 juni om 15.00 uur organiseert. Het COC heeft Helm de Laat, directeur van Villa Lila te Nijmegen, gevraagd ontwikkelingen rond het thema beeldende kunst en homoseksualiteit op een rij te zetten. Hierbij komen thema’s uit kunsthistorisch onderzoek, de hedendaagse kunstproductie en in de expositiepraktijk van galeries en musea aan de orde. Bij alle thema’s worden meteen prikkelende suggesties gedaan en bekeken wat het COC Limburg en de Maastrichtse kunstinstellingen voor de Queer Art kunnen betekenen.

Homokunst en Queer Art
“Bestaat er zoiets als homokunst?”, aldus de vraag van het  COC Limburg aan de kunstkenner en verzamelaar Helm de Laat. De vraag van het COC was voor hem vooral een aanleiding om rond het thema homoseksualiteit en beeldende kunst een aantal verrassende en prikkelende tegenvragen te stellen… Maar de vraag komt zeker ook aan de orde.
 
Als je af gaat op het programma van Coup Maastricht 2010 dan bestaat er, in de stad Maastricht althans, niet zoiets als homokunst. In de programmakrant van dit festival waarmee studenten van Hogeschool Zuyd  het schooljaar afsluiten komt het begrip homokunst niet voor. De begrippen feministische kunst, gender art en queer art trouwens ook niet.
 
(Kunst)Geschiedenis (en Maastricht)
Misschien is dat niet zo verwonderlijk voor een stad die in de eerste helft van de 20e eeuw een hoofdrol vervuld heeft in de katholieke kruistocht tegen homoseksualiteit. Veel vooraanstaande Maastrichtse politici hebben een prominente bijdrage geleverd aan de bestrijding van dit zedelijk kwaad. Deze “stomme zonde”, zoals homoseksualiteit wel genoemd werd, moest op alle mogelijke manieren bestreden worden. Censuur op allerlei uitingen (film, literatuur, theater) hoorde daarbij. Dat was niet een klimaat waarin homokunst kon opbloeien. Toch zijn er ook in Maastricht mensen geweest o.a. op het gebied van de beeldende kunst die een bijdrage hebben geleverd aan de opkomst van een opener klimaat rond homoseksualiteit
 
Homobeweging en Kunst
In het ontstaan en de eerste strategieën van de homobeweging heeft vooral de literaire kunst een belangrijke rol gespeeld. De beeldende kunst speelde, zeker in Nederland, een ondergeschikte rol. Enkele van de zeldzame (ook Maastrichtse) voorbeelden passeren de revue.
 
Na het ontstaan van de moderne homobeweging in de jaren zeventig begonnen hole beeldende kunstenaars het thema homoseksualiteit ook in hun/haar kunstproductie aan de orde te stellen. De eerste exposities vonden plaats in obscure kelderkroegen en pas veel later in galerieën. In binnen- en buitenland is deze strijd om homoseksualiteit in de openbaarheid een zichtbare plek te geven niet zonder slag of stoot verlopen. Een recent voorbeeld van die strijd uit de Limburgse expositiepraktijk komt aan de orde.
 
Queer Art
Pas de laatste jaren is een Queer Art praktijk ontstaan die vooral in het buitenland ook de musea heeft bereikt. Enkele recente ontwikkelingen in de Queer Art worden gepresenteerd. In Nederland is van een aparte Queer Art praktijk nauwelijks sprake. De weinige initiatieven uit de holebi beweging lijken niet echt aan te slaan. En enkele buitenlandse ontwikkelingen gaan geheel aan de Nederlandse kunstpraktijk voorbij. Iets voor Maastricht? En wat zouden Hogeschool Zuyd en het COC Limburg voor elkaar kunnen betekenen?

Over Helm de Laat
Helm de Laat (Geldrop 1954) studeerde Geneeskunde en Pedagogische en Andragogische Wetenschappen aan de Katholieke (nu Radboud) Universiteit van Nijmegen. Hij werkte o.a. voor de NVSH, het tijdschrift Homologie en het COC en is momenteel werkzaam voor Villa Lila, Nijmegens hlbtq centrum, en de Stichting Cultuurhistorisch Projectbureau. Hij publiceerde jarenlang de rubriek Exposé in het tijdschrift Pink over de  exposities in Villa Lila. Hij schreef ook het hoofdstuk over beeldende kunst in de Homoencyclopedie (2005).

Kijk ook op www.kenniscentrum.coclimburg.nl.